Wikipedia:Izabrani članci/Arhiva izabranih članaka/2009.

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije

Na ovoj stranici nalazi se popis svih izabranih članaka za 2009. godinu, od 1. siječnja 2009. do 31. prosinca 2009. godine. Sustav izbora članaka promijenjen je u odnosu na prethodnu godinu. Članci su sada birani na mjesečnoj bazi, a izabrani članak se na glavnoj stranici nalazio tokom cijelog mjeseca za kojeg je izabran. Izabrano je ukupno 12 članka.

Pregled

1. siječnja/januara - 31. siječnja/januara

Ljubljana

Ljubljana (nem. Laibach) je glavni grad Slovenije. Ima 265.881 stanovnika (495.000 u široj urbanoj zoni) (podaci iz 31. marta 2002.) Grad se nalazi u centralnom delu Slovenije, u takozvanoj ljubljanskoj kotlini, između Alpa i Jadranskog mora, na reci Ljubljanici približno 10 km od ušća u Savu.

Ljubljana je kulturni, naučni, ekonomski, politički i administrativni centar Slovenije. Grad je podeljen u nekoliko kvartova, bivših opština, od koje su najveće Šiška, Bežigrad, Vič, Moste-Polje i Centar. Simbol grada je Ljubljanski zmaj.

dalje...


1. veljače/februara - 28. veljače/februara

Pagoda „Hram neba“

Peking (na kineskom: 北京, Běijīng - severna prestonica) je glavni grad Narodne Republike Kine (NRK).

Peking je sa 14,5 miliona stanovnika drugi najveći grad u Kini posle Šangaja. Peking je jedna od četiri gradske oblasti koje su pod direktnom kontrolom Centralne vlade. Veliki je saobraćajni centar sa mnoštvom pruga, puteva i autoputeva koji ulaze i izlaze iz njega u svim pravcima. Peking je takođe i politički, kulturni i obrazovni centar NRK, dok su Šangaj i Hong Kong značajniji ekonomski centri od Pekinga. Peking je bio domaćin Letnjih olimpijskih igara 2008.

dalje...

Izabrani članci

1. ožujka/marta - 31. ožujka/marta

Usagi Yojimbo (兎用心棒 Usagi Yōjimbō?, doslovno zec telohranitelj, fonetski Usagi Jodžimbo) je strip serijal koji je stvorio Sten Sakai (Stan Sakai).

Radnja stripa smeštena je u vreme feudalnog Japana (rani XVII vek) sa antropomorfnim životinjama umesto ljudi. Glavni lik je zec Mijamoto Usagi, rōnin (samuraj bez gospodara) koji luta zemljom i povremeno nudi svoje usluge kao yōjimbō (telohranitelj); otuda i naziv stripa Usagi Yojimbo. Lik Usagija inspirisan je čuvenim japanskim mačevaocem po imenu Mijamoto Musaši, dok su ton i inspiracija za priče pod velikim uticajem stripova Gru Lutalica i Lone Wolf and Cub, kao i filmovima Akire Kurosave.

dalje...

1. aprila/travnja - 30. aprila/travnja

Brooklyn Museum - The Exhortation to the Apostles (Recommandation aux apôtres) - James Tissot.jpg

Pojam istorijski Isus se odnosi na naučnu rekonstrukciju života Isusa iz Nazareta. Ova rekonstrukcija se temelji na istorijskim metodama, uključujući kritičku analizu tekstova jevanđelja kao primarnih izvora za njegovu biografiju, zajedno sa razmatranjem istorijskog i kulturnog konteksta u kojem je živeo.

Istorijski Isus (odnosno Ješua) je bio duhovni učitelj iz Galileje koji je učio ljude principima spasenja, večnog života i kraljevstva božjeg. Ješua je bio pobožni Jevrejin čvrsto ukorenjen u judaizmu svog doba , u vreme mesijanskih i apokaliptičnih očekivanja Drugog hrama. Krstio ga je Jovan Krstitelj, apokaliptični propovednik čije je učenje verovatno sledio , da bi kasnije, pošto je Jovan pogubljen, započeo sopstvenu propoved po Galileji, oko dve ili tri godine pre sopstvene smrti. Isus je propovedao povratak Bogu, jednostavan život i odbacivanje materijalnog bogatstva. Pričao je iznenađujuće i originalne parabole, mnoge od njih o dolasku nebeskog carstva. Neki naučnici opisuju njegovo nebesko carstvo kao moralno, a neki kao apokaliptično.

Dalje...

1. maja/svibnja - 31. maja/svibnja

Egipat viđen iz svemira tokom peščane oluje

Arapska Republika Egipat (arap. جمهوريّة مصر العربيّة, مصر, Misir/Masr , izg. na jeziku starog Egipta: Kemet , izg. na koptskom: Kimi) je država u severoistočnoj Africi. Deo egipatske teritorije, Sinajsko poluostrvo, nalazi se na području Azije. Egipat pokriva površinu od oko 1.001.450 km². Na zapadu se graniči sa Libijom, na jugu sa Sudanom, na severu sa Sredozemnim morem, a na istoku sa Izraelom i Gazom.

Procena broja stanovika Egipta za jul 2009. je 83.082.869. Egipat je 16. država po broju stanovnika u svetu, a treća u Africi (posle Nigerije i Etiopije). Glavni grad je Kairo sa 17,8 miliona stanovnika u širem području.

Egipat je poznat po svojoj antičkoj civilizaciji i po nekim poznatijim svetskim spomenicima. Blizu Kaira nalaze se Sfinga i Velike piramide. U okolini grada Luksora, u centralnom Egiptu, nalazi se veliki broj antičkih arheoloških nalazišta kao što su hram u Karnaku i Dolina kraljeva. Danas je Egipat važan politički i kulturni centar Bliskog istoka.

dalje...

1. lipnja/juna - 30. lipnja/juna

Naslovni kadar Dinastije

Dynasty je američka večernja televizijska sapunica koja se originalno emitirala na programu ABC-a od 12. januara 1981. do 11. maja 1989. godine. Radnja serije je pratila život Carringtonovih, bogate porodice naftnih tajkuna koji su živjeli u Denveru. Serija je imala ogromnu gledanost, kako u SAD, tako i u ostatku svijeta, postavši jednim od simbola popularna kulture 1980-ih. Od sredine 1984. godine ju je, s nekoliko prekida, pod naslovom Dinastija na programu JRT-a emitirala Radiotelevizija Beograd.

Nominalni protagonist serije je bio Blake Carrington (a koga je tumačio John Forsythe), naftni tajkun i vlasnik kompanije "Denver Carrington", koji je živio na ogromnom imanju od 48 sobe van Denvera. Uz njega su najvažniji protagonisti bili Blakeova supruga Krystle (Linda Evans) te bivša supruga Alexis. Osim Carringtonove porodice, protagonisti su bili i suparnički Colbyjevi, čiji je život od 1985. do 1987. godine pratila kratkotrajna spin off serija The Colbys. Dvije godine nakon prestanka snimanja serije, neki od njenih likova su se ponovno pojavili kako bi nedovršenim zapletima dali finale u mini-seriji Dynasty: The Reunion.

dalje...

1. srpnja/jula - 31. srpnja/jula

Publikacija jedne od prvih verzija u The Gentleman's Magazine, 15. oktobra 1745.

God Save the Queen (srpskohrvatski: Bože čuvaj Kraljicu) je patriotska pesma, državna himna i kraljevska himna Ujedinjenog Kraljevstva, jedna od dve državne himne Novog Zelanda, kraljevska himna Kanade, Australije i ostalih komonveltskih kraljevstava, te himna britanske kraljevske porodice. U doba vladavine kralja naslov i reči pesme menjaju se u God Save the King (srpskohrvatski: Bože čuvaj Kralja). Upotreba ove pesme na događajima od državnog značaja u Velikoj Britaniji predstavljala je prvi primer da je neka država usvojila državnu himnu.

Ne postoji neka zvanična verzija ove pesme: od vremena prvog objavljivanja dodavane su i izostavljane različite strofe, pa se čak i danas u raznim publikacijama nailazi na različite verzije pojedinih strofa raspoređenih na različite načine. Štaviše, ova himna nikada nije bila zvanično usvojena bilo kraljevskom proklamacijom bilo zakonom već se održala isključivo tradicijom. U načelu se obično peva samo prva strofa, ponekada i druga, ali u izuzetnim okolnostima mogu se pevati i prve tri strofe.

dalje...

1. kolovoza/augusta - 31. kolovoza/augusta

China-Alligator.jpg

Krokodili (Crocodilia) su red tropskih grabežljivaca. Uz ptice, to su jedini do danas preživjeli "potomci" velike grupe gmazova, Archosaura. Prema tome, njihovi i danas živući najbliži srodnici su ptice. Njihovo je srodstvo dokazivo cijelim nizom osobina, ali prije svega građom sistema krvotoka. Zbog koštanog oklopa, krokodile nazivaju i oklopljenim gušterima.

Svi danas živući krokodili žive u rijekama i jezerima tropa i suptropskoh područja, jedino Crocodylus porosus može živjeti i u moru a često se pojavljuje uz obale različitih otoka. Kao prilagodbu životnom okolišu, ove životinje jako dobro plivaju i prikrivaju se u vodi tako, da miruju uronjeni u vodu pri čemu iz vode izviruju jedino oči i nosnice.

dalje...

1. rujna/septembra - 30. rujna/septembra

Sailor moon.jpg

Sailor Moon (美少女戦士セーラームーン Bishōjo Senshi Sērā Mūn?, službeno prevođeno kao Lijepa Ratnica Sailor Moon) ili u hrvatskoj sinkronizaciji: Mjesečeva Ratnica) je slavna japanska anime serija fantastike iz 1992.

Trajanje animea je isprva trebalo biti samo 6 mjeseci, ali je produžen zahvaljujući svojoj popularnosti, tako da je na kraju trajao 5 godina te je raspoređen na 5 sezona. U Japanu, emitiran je svake subote navečer u 19 sat te je imao televizijski rejting od oko 11-12% gotovo tijekom svih sezona. Medijska franšiza "Mjesečeve ratnice" jedna je od najuspiješnijih na području Japana, dosegnuvši 1.5 milijardi $ u prodaji tijekom prve tri godine. Anime je osvojio Animage Anime Grand Prix prize 1993.

dalje...

1. listopada/oktobra - 31. listopada/oktobra

Meduza iz roda Chrysaora

Meduze su morfološki oblik unutar dva razreda žarnjaka, režnjaka i obrubnjaka. Oba razreda su dio koljena žarnjaka. Meduzama se, dakle, naziva samo jedan životni stadij tih životinja tijekom kojeg vodi slobodno plivajući način života.

Drugi morfološki oblik ova dva razreda su polipi i razmnožavaju se bespolno, pupanjem. To je sesilni oblik života režnjaka (Scyphoza) i obrubnjaka (Hydrozoa). Prema latinskim imenima, morfološki oblici ova dva razreda nazivaju se skifomeduze i skifopolipi odnosno hidromeduze i hidropolipi. Iako meduze žive najčešće u moru, postoje i vrste koje žive u boćatim i slatkim vodama. Jedna vrsta porijeklom iz istočne Azije, od 1880. pojavljuje se i u europskim rijekama.

dalje...

1. studenog/novembra - 30. studenog/novembra

George H. W. Bush

George Herbert Walker Bush (Džordž Herbert Voker Buš) (rođen 12. juna, 1924.), bio je 41. predsjednik SAD (1989. - 1993.), poznat po tome što je vodio SAD u zalivskom ratu 1991. godine. Prethodno je bio američki ambasador u Ujedinjenim nacijama (1971. - 1973.) kao i direktor CIA-e. Njegov sin je George W. Bush je bio 43. predsjednik SAD, a sin Jeb Bush bio guverner Floride od 1999. do 2007.

George Herbert Walker Bush se rodio u gradu Milton u državi Massachusetts kao dijete republikanskog političara Prescotta Busha i Dorothy Walker Bush. Ubrzo nakon njegovog rođenja porodica se preselila u Greenwhich u državi Connecticutt. Tamo je mladi Bush završio osnovnu školu, a 1936. godine se upisao u elitni internat Phillips Academy u Andoveru u državi Massachusetts.

dalje...

1. prosinca/decembra - 31. prosinca/decembra

Konstantin Veliki

Gaj Flavije Valerije Aurelije Konstantin (lat. Gaius Flavius Valerius Aurelius Constantinus, rođen 272. godine, stupio na presto 306. godine, umro 337. godine), poznatiji kao Konstantin I ili Konstantin Veliki, bio je pripadnik takozvane mlađe dinastije Flavijevaca, rimski vojskovođa i car. Svojom beskrupuložnošću, ambicijom i političkom vizijom on će biti pobjedničkoj strani u godini šest careva (306.) i potom pobjednik u najdužem građanskom ratu Rimskog Carstva između 306. - 324. godine (s oružanim primirjima). Nakon pobjede Konstantin mijenja politički sistem Rimskog Carstva s vojne anarhije 3. stoljeća i Dioklecijanove tetrarhije u sistem koji će kasnije dobiti ime cezaropapizma. Mlađa dinastija Flavijevaca koja je dobila ovo ime zbog odluke Konstantina da uzme praenomen kao sastavni dio imena će ipak biti mnogo poznatija s imenom Konstantinova dinastija u čast ovog cara i njegovih reformi.

dalje...